Category Archives: Życie

Niezależność funkcji zegara biologicznego

Również w badaniach nad rytmiką aktywności ruchowej świerszczy (Cymborowski, dane nie opublikowane) wykazano, że cykl temperaturowy o amplitudzie 10°C może powodować synchronizację tego procesu (ryc. 64). W doświadczeniach tych, przeprowadzanych w warunkach stałej ciemności, stosowano 12 godzin wysokiej temperatury (29°C) ,i 12 godzin niskiej (19°C) na dobę. Początek wysokiej temperatury przypadał na godzinę 18 zaś niskiej na godzinę 6. Należy zaznaczyć, że temperatura w warunkach doświadczalnych zmieniała się w sposób sinusoidalny.

Wpływ czynników środowiska w zależności od fazy rytmu

Ważną cechą organizmów żywych jest ich różna wrażliwość na te same czynniki środowiska. U podłoża tego zjawiska leży oczywiście rytm dobowy różnych procesów fizjologicznych. Można zaryzykować twierdzenie, że organizm żywy jest inny w każdej minucie doby.

Badania przeprowadzone nad aktywnością acetylocholinesterazy

Powyższe badania przeprowadzono na owadach trzymanych w warunkach zmieniającego się światła i ciemności. Dlatego też nie sposób stwierdzić czy zmiany te przebiegają spontanicznie w warunkach stałych, tak jak to jest w przypadku aktywności lokomotorycznej.

Czynniki socjalne a rytmika dobowa

Być może mamy tu do czynienia ze zjawiskiem synchronizacji rytmiki dobowej przez czynniki socjalne, które mogą spełniać funkcję Zeitgeber. Potwierdzają to wyniki doświadczeń przeprowadzonych w zakresie rytmów biochemicznych na ludziach (As- choff et al. 1971). Otóż wiadomo było z wcześniejszych badań, że wiele substancji we krwi człowieka zmienia swój poziom w rytmie dobowym np. katecholaminy czy 17-hydroksykortykoidy (17-OHCS). Jeżeli przeprowadzono badania poziomu tych sub- godz.

Reakcje zwierząt na określone bodźce

Teraz dopiero jasno przedstawia się znaczenie endogennego charakteru rytmów dobowych w procesie adaptacji do określonych warunków środowiska. Mianowicie, to zwierzę jest lepiej przystosowane do cyklicznie zmieniających się warunków środowiska, którego przebieg procesów endogennych w czasie czyni go gotowym do reakcji na określone bodźce tego środowiska.

Rytm biologiczny a teoria nauki

Wreszcie należałoby jeszcze podkreślić niezwykłą atrakcyjność samej problematyki rytmów biologicznych z punktu widzenia teorii nauki. Poszukiwanie wewnętrznych mechanizmów odpowiedzialnych za powstawanie i podtrzymywanie rytmiki dobowej należy zaliczyć do jednej z najciekawszych dziedzin biologii.

Badanie rytmów dobowych owadów

Zasada automatycznej rejestracji aktywności ruchowej owadów polega na: 1) wykrywaniu ruchów zwierząt w specjalnych aparatach zwanych akto grafami oraz 2) na ich zapisywaniu na skali czasu, przez co otrzymuje się a k t o g r am y. Ogólnie metody wykrywania ruchów zwierząt można by podzielić na mechaniczne oraz elektryczne. Najbardziej rozpowszechniony jest sposób drugi i jemu też poświęcimy najwięcej uwagi w tym rozdziale.

Liczne doświadczenia przeprowadzone na jaszczurkach

Liczne doświadczenia przeprowadzone na jaszczurkach (Sce- loporus olivacerus) również wskazują na możliwość istnienia pozawzrokowej drogi reakcji tych zwierząt na światło (Underwood i Menaker, 1970). W tym przypadku podejrzewano tzw. oko ciemieniowe gadów czyli szyszynkę o udział w procesach pozawzrokowej synchronizacji rytmiki dobowej. Jednakże doświadczenia przeprowadzone na oślepionych jaszczurkach, którym następnie usunięto oba te narządy nie pozbawiły zdolności do synchronizacji rytmiki aktywności lokomotorycznej tych zwierząt. Muszą więc istnieć jeszcze jakieś inne możliwości fotorecepcji.

Eksperymenty na wężach dostarczyły dużo dowodów

Bezpośrednich dowodów istnienia .rytmu dobowego, rozwijających się zarodków gadów dostarczyły eksperymenty przeprowadzone na wężach (Dmi’el, 1969). Autor ten badał zmiany poziomu metabolizmu podczas rozwoju embrionalnego pięciu pospolicie występujących w Izraelu gatunków węży. Świeżo złożone przez węże jaja dzielono na dwie grupy, z których jedną trzymano w warunkach stałej ciemności, a drugą w stałym świetle. Oznaczanie zużycia tlenu przez zarodki prowadzono w sposób ciągły przez 24—36 godzin, co trzecią dobę w ciągu całego ich rozwoju. Opracowane statystycznie wyniki zamieszczone są na rycinie 107. Zwraca uwagę występowanie bardzo wyraźnej rytmiki dobowej zużycia tlenu przez embriony badanych gatunków węży. Z wyjątkiem zaskrońca (Natrix natrix), u którego maksimum zużycia tlenu w warunkach DD występu- godz.

Dobowe zmiany śmiertelności muszek

Bardziej dokładne badania w tym zakresie zostały przeprowadzone przez Rensinga (1969c), który badał dobowe zmiany śmiertelności muszek Drosophila melanogaster hodowanych w warunkach LD 12:12 po napromieniowaniu ich dawką 3500 i 5000 r. Przy zastosowaniu obu dawek najwyższą śmiertelność obserwowano wcześnie rano oraz 0 zmierzchu. Jest to zgodne z porannym i wieczornym szczytem aktywności tych owadów. Oprócz tego badacz ten sugeruje, że wtedy gdy promienie X wywierają największy efekt, jądra komórek narządów endokrynal- nych tych owadów są największe. Wtedy również obserwuje się największe zużycie tlenu przez badane owady.