Znaczenie ekologiczne rytmów endogennych

Czy przyjmując teorię endogennej regulacji rytmów dobowych negujemy tym samym, rolę czynników środowiska? Otóż tak nie jest. Pierwszym i jak się wydaje najważniejszym dla ekologów wnioskiem po zapoznaniu się z wynikami badań endogennej rytmiczności, powinno być uświadomienie sobie, że przeważająca większość procesów fizjologicznych zwierzęcia oraz wzorce jego zachowania się w dużym stopniu są pod kontrolą czynników wewnętrznych. Zatem wiele uzyskanych w terenie wyników nie można wytłumaczyć bezpośrednim oddziaływaniem bodźców środowiska należy brać pod uwagę możliwość ich pośredniego działania poprzez uruchamianie mechanizmów endogennych. Przykładem różnego oddziaływania tego samego bodźca, jakim jest na przykład wyłączenie światła w hodowli owadów, są omawiane już częściowo wyniki doświadczeń przeprowadzonych na świerszczach (Cymborowski, 1973a). Rycina 41A przedstawia reakcję badanego owada w postaci wzrostu ak-tywności ruchowej występującej natychmiasat po wyłączeniu światła (godzina 18). Można więc tu mówić o bezpośrednim działaniu bodźca na zachowanie organizmu. Inaczej reaguje owad, którego zapisy dobowej aktywności ilustruje rycina 41B. Wykazuje on wzrost aktywności po pewnym ściśle określonym czasie od momentu zgaszenia światła. W tym przypadku bodziec powo- duje najpierw „włączenie” mechanizmu mierzącego czas, a dopiero potem następuje zmiana zachowania się owada. Jeszcze bardziej skomplikowany wpływ badanego bodźca uwidacznia się w zapisach aktywności ruchowej świerszcza przedstawionego na rycinie 41C. Owad ten jak gdyby potrafi przewidzieć moment wyłączenia światła reagując wzrostem aktywności ruchowej, już na kilka godzin przed nastaniem ciemności. To, że każdego dnia początek aktywności występuje o tej samej porze doby świadczy, że mechanizm zegarowy jest synchronizowany w czasie, ale być może „mierzenie” upływających godzin doby owad ten zaczyna od chwili zadziałania jakiegoś innego bodźca, a nie od momentu wyłączenia światła, chociaż tego ostatniego też całkowicie nie można wykluczyć. Być może w tym przypadku bodźcem synchronizującym rytmikę aktywności lokomotorycznej jest moment zapalenia światła w hodowli badanych owadów.

Tak bardzo zróżnicowana reakcja na ten sam rodzaj bodźca wskazuje, że odpowiedź organizmu zależy od jego endogennej gotowości. Dochodzimy więc do wniosku, że określone zachowanie się zwierzęcia jest wynikiem współdziałania czynników endogennych jak i egzogennych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *