Zegar biologiczny

W ostatnich latach obserwuje się duże zainteresowanie biologów mechanizmem „mierzenia” czasu przez organizmy żywe — zegarem biologicznym. Zjawisko to zostało wykryte już w początkach XVIII wieku, a więc ma ponad dwuwiekową historię. W różnych opracowaniach można się natknąć na informację o „skonstruowaniu” w 30 latach XVIII wieku w Uppsali przez Karola Linneusza zegara kwiatowego. Był to rodzaj dywanu kwiatowego „falującego” w rytmie upływających godzin dnia. W pomysłowy sposób zostały tu po raz pierwszy wykorzystane obserwacje nad dobowym rytmem zakwitania różnych gatunków kwiatów. Zegar ten zaczynał wskazywać godziny wcześnie rano, kiedy to rozchylały swoje płatki kwiaty kozibrodu łąkowego, a kończył wieczorem, gdy zamykały się kwiaty liliowca. Podobne zegary, różniące się tylko składem gatunków biorących w nich udział kwiatów, można by ułożyć i dla innych miejsc kuli ziemskiej.

Jak się to dzieje, że określone gatunki kwiatów zamykają się i rozchylają swoje płatki zawsze o określonej porze dnia? By odpowiedzieć na to pytanie należałoby izałożyć, że posiadają one coś w rodzaju mechanizmu zegarowego, za pomocą którego mierzą upływający czas. Od postawienia hipotezy o istnieniu zegara biologicznego do jej udowodnienia nauka odbyła długą i zawiłą drogę. Na samym jej początku leży przypuszczenie, że mierzenie czasu przez rośliny odbywa się na zasadzie funkcjonowania najprostszego czasomierza, jakim jest -klepsydra. Wiadomo bowiem, że w organizmie żywym zachodzi szereg procesów biochemicznych, które zmieniają się w czasie, tak jak z upływem godzin zmienia się ilość piasku przesypującego się z jednego do* drugiego naczynia klepsydry. Powstaje teraz pytanie, jakie siły urucha-miają zegar biologiczny i skąd się bierze energia do jego pracy? W przypadku klepsydry wystarczy takie jej ustawienie, aby naczynie z piaskiem było u góry, a już zacznie ona odmierzać czas. „Ustawienie” organizmu żywego, by zaczął on „wskazywać” pory doby, jest znacznie bardziej skomplikowane.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *