Wpływ czynników środowiska w zależności od fazy rytmu

Ważną cechą organizmów żywych jest ich różna wrażliwość na te same czynniki środowiska. U podłoża tego zjawiska leży oczywiście rytm dobowy różnych procesów fizjologicznych. Można zaryzykować twierdzenie, że organizm żywy jest inny w każdej minucie doby.

Dla omówienia tego zagadnienia posłużymy się jeszcze raz ryciną 47. Obrazuje ona rytmikę spontaniczną chomika syryjskiego w warunkach DD. Już pierwszego dnia (6 dnia trwania doświadczenia) po zastosowaniu stałej ciemności początek fazy aktywnej rozpoczyna się mniej więcej 0,5 godziny wcześniej w stosunku do rytmu w warunkach LD (dni: 1—5). Drugiego dnia przyspieszenie wynosi już około godziny. Oczywiście powrót do oryginalnego rytmu (z warunków LD) jest łatwiejszy dla tego zwierzęcia po jednym dniu przebywania w warunkach DD niż po- dwóch dniach. A może okazać się jeszcze trudniejszy pod koniec doświadczenia, tzn. po 12 dniach przebywania w ciemności, kiedy różnica między początkiem aktywności w LD wynosi aż 10 godzin.

Dokładne badania wykazują, że tak istotnie jest. Przebieg doświadczenia jest zwykle następujący: Umieszcza się kilka chomików pojedynczo w stałej ciemności i pozwala się, by ich rytm aktywności zaczął dryfować — co rejestruje się za pomocą aktografu. Następnie w różnych godzinach doby stosuje się krótki (,np. jednogodzinny) okres światła i dalej rejestruje się ich aktywność. Uzyskuje się jedną z trzech możliwości:

– 1) ekspozycja świetlna nie wywołuje żadnego wpływu na fazę rytmu spontanicznego i dalej podlega on dryfowaniu,

– 2) okres naświetlenia wypadł w takim momencie rytmu, że spowodowało to nieznaczne przyspieszenie jego fazy,

– 3) okres naświetlenia wypadł w takim momencie, że spowodowało to nieznaczne opóźnienie fazy rytmu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *