Rytmy około-dobowe

Jakie procesy życiowe organizmu można uznać za przejaw pracy jego wewnętrznego czasomierza? Otóż zanim zaczniemy śledzić „chód” zegarów biologicznych na podstawie wybranych procesów życiowych zwierząt, musimy stwierdzić, że nie znamy żadnej czynności organizmu, która by przebiegała niezależnie od innych, i dlatego też trudno mówić o jednym procesie. Na przy-kład aktywność ruchowa zwierząt jest powszechnie uważana za przejaw działalności ich wewnętrznego mechanizmu czasowego, a przecież wiemy, ile różnych czynników wchodzi w jej zakres. Czy oznacza to, że wszystkie one mogłyby dostarczać nam informacji o pracy tego mechanizmu? Prawdopodobnie tak — gdybyśmy tylko, potrafili śledzić ich przebieg w czasie. limą bardzo charakterystyczną cechą jest to, że wszystkie dotychczas zbadane w warunkach stałych procesy rytmiczne nie zmieniają się w cyklu ściśle dobowym tzn. 24-godzinny rytm obserwuje się tylko wtedy, gdy organizmy są hodowane w zmieniających się warunkach światła i ciemności (dnia i nocy). Nator- miast po zastosowaniu warunków stałych (np. stałej ciemności czy stałego oświetlenia) to jest warunków, w ‚których ujawnia się praca wewnętrznego zegara biologicznego, przebieg różnych pro- cesów życiowych wykazuje odchylenie od okresu 24-godzinnego. Na przykład ruchy liści fasoli w stałej ciemności odbywają się w rytmie 25—26-godzinnyni (Bunning i Stern, 1930), zaś mimozy (.Mimosa pudica) w rytmie 22—23-godzinnym (Bunning, 1953). Aktywność ruchowa karalucha Periplaneta americana w takich warunkach wykazuje cykl 24,5-godzinny (Szymański, 1914). Według Bruce (1960) zakres tych wahań dla różnych organizmów mieści się w granicach 20—28 godzin, tzn. ujawniająca się w stałych warunkach rytmika ma okres nie krótszy od 20 godzin i nie dłuższy od 28 godzin.

Na podstawie wyników różnych i licznych badań Aschoff (1952, 1958, 1959) stwierdził istnienie pewnej reguły, a mianowicie zwierzęta o nocnym trybie życia umieszczane w stałej ciemności wykazują rytm krótszy od 24 godzin, zaś umieszczone w stałym świetle — dłuższy. Odwrotnie zachowują się zwierzęta o dziennym typie aktywności. Halberg (1959) ’zaproponował dla rytmów dobowych termin circadian (z łae. circa-około, dies-dzień). Tak więc omawiane tu rytmy powinniśmy nazywać rytmami około dobowym i, ponieważ ich okres jest dłuższy lub krótszy od 24 godzin. Dla uproszczenia, w dalszej części tej książki będzie używany termin „dobowy”, ponieważ dla wykazania, że mamy do czynienia z rytmem okołodobowym są niezbędne specjalne badania, o czym będzie mowa w rozdziale 2.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *