Rytmy dobowe jako czynnik adaptacji organizmów do warunków środowiska

Organizm w warunkach naturalnych

Organizm w warunkach naturalnych zachowuje się jako jednostka czasowa i wielu ekologów zdaje sobie doskonale sprawę z tego jak ważną rolę w jego adaptacji do warunków określonego środowiska odgrywa czynnik czasu. Nie wyobrażamy już sobie dzisiaj pełnego opisu życia zwierzęcia bez uwzględnienia tego, w jakich porach doby jest ono aktywne, a w jakich nieaktywne, kiedy zwykle przyjmuje pokarm, a kiedy śpi, itp. Jest to wynik oczywistego faktu, że zwierzęta są przystosowane do rytmów środowiska, którymi są cykle roczne (sezonowe), zmiany związane z przypływami i odpływami morza czy wreszcie — będące przed-miotem rozważań tej książki -— rytmy dobowe (następstwo dnia i nocy). Adaptacja organizmów do warunków środowiska to taka adaptacja, która pozwala organizmowi na pełne życie w określonym sezonie roku, odpowiednim stanie pływu, czy wreszcie w określonej porze doby. Pod pojęciem „pełne życie” kryje się przebieg określonego procesu życiowego z maksymalnym jego natężeniem. W pojęciu tym zawiera się szereg adaptacji morfologicznych, fizjologicznych, a także behawioralnych (Cloudsley- -Thompson, 1960). Zagadnienia te jednak leżą poza zasięgiem zainteresowania tego opracowania.

Dochodzimy do wniosku, że cechą adaptacyjną organizmu jest posiadanie zdolności do synchronizacji własnych procesów życiowych z pewnymi stale powtarzającymi się warunkami środowiska, w których przyszło mu żyć. I tu stajemy przed problemem zegara biologicznego, który nie tylko mierzy upływający czas, ale przy pomocy którego organizm jest w stanie „przewidzieć” mające nastąpić zmiany w środowisku i to zarówno korzystne jak i niekorzystne.

W świetle więc nauki o rytmach dobowych przystosowanie organizmu do środowiska odbywa się przez ciągłą synchronizację rytmiki jego procesów fizjologicznych oraz trybu życia ze zjawiskami rytmicznymi zachodzącymi w środowisku. W konsekwencji prowadzi to do wytworzenia się wzajemnej zależności ekologicznej polegającej na utrzymywaniu się określonej równowagi biologicznej w terenie (ryc. 133). Jednym z czynników utrzymujących stan tej równowagi jest endogenny zegar biologiczny.

Stwierdzenie, że nadrzędną funkcję w synchronizacji rytmów dobowych pełni wewnętrzny mechanizm zegarowy organizmu otwiera nowe możliwości badań ekologicznych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *