Owoce i warzywa

Owoce i warzywa

Codziennie spożywanie owoców i warzyw wpływa niezwykle pozytywnie na nasz organizm. Dostarczamy mu dzięki temu mnóstwo witamin i minerałów. More »

This is default featured slide 2 title

This is default featured slide 2 title

You can completely customize the featured slides from the theme theme options page. You can also easily hide the slider from certain part of your site like: categories, tags, archives etc. More »

This is default featured slide 3 title

This is default featured slide 3 title

You can completely customize the featured slides from the theme theme options page. You can also easily hide the slider from certain part of your site like: categories, tags, archives etc. More »

This is default featured slide 4 title

This is default featured slide 4 title

You can completely customize the featured slides from the theme theme options page. You can also easily hide the slider from certain part of your site like: categories, tags, archives etc. More »

This is default featured slide 5 title

This is default featured slide 5 title

You can completely customize the featured slides from the theme theme options page. You can also easily hide the slider from certain part of your site like: categories, tags, archives etc. More »

 

Przytwierdzenie muszli małży do podłoża

Również w tym przypadku muszla małża jest na stałe przymocowana do podłoża (ryc. 23), zaś do drugiej przytwierdza się nitkę, którą przez system bloczków łączy się z pisakiem atramentowym. Połączenie wolnej muszli małża z urządzeniem piszącym odbywa się przez dźwignię, która umożliwia regulację amplitudy zapisu. Papier przesuwa się z szybkością 17 nim/godz., co wystarcza do uzyskania bardzo wyraźnych zapisów (ryc. 24). Bar-

Rytm w wielu dziedziach medycyny

Jednakże rytm jako nieodłączna cecha wszystkich przemian życiowych organizmu znalazł uznanie w wielu dziedzinach medycyny. W Polsce stosunkowo wcześnie zwrócono uwagę na te zagadnienia (Gamski, 1953). Badacz ten pisze między innymi „Dwudziestoczterogodzinny rytm dnia i nocy zespala się w człowieku z dwudziestoczterogodzinnym rytmem czynności i odpoczynku, zmienności napięć wegetacyjnych i wielu przemian ustrojowych. W ciągu 24 godzin stwierdzamy okresowe wahania krzywej ciepłoty ciała, zużycia tlenu i wydalania dwutlenku węgla, częstości tętna i oddechu, wysokości ciśnienia krwi, składu komórkowego i chemicznego krwi, składu płynu mózgowo-rdzeniowego, gospodarki wodnej, składu chemicznego, moczu, czynności wątroby, żołądka, przysadki i nadnerczy” (str. 3). Dzisiaj do tej listy moglibyśmy dodać znacznie więcej procesów zmieniających się rytmicznie w organizmie. Wydaje się jednak, że z punktu praktyki lekarskiej najważniejsze jest następujące stwierdzenie: „Lecz choroba jest nie tylko zaburzeniem zgodnego rytmu przemian ustrojowych. Choroba będąca jednym z przejawów ustrojowych. Choroba będąca jednym z przejawów biologii człowieka, podlega również ogólnemu prawu okresowości przemian w przyrodzie, ma również swoją własną periodykę” (str. 4). Autor ten cytuje dalej wiele przykładów spontanicznego nawrotu różnych schorzeń, podaje również przykłady w jakich porach doby należałoby stosować leki, by temu skutecznie zapobiegać. Na przykład obserwacja dobowych wahań poziomu cukru we krwi ma szczególne znaczenie w leczeniu cukrzycy. Podanie bowiem insuliny w okresie maksymalnego stężenia cukru we krwi, które przypada na godzinę 4-6 rano może zastąpić koniecz- ność stosowania znacznie większych dawek podawanych w dzień. Strofantynę należałoby podawać chorym wieczorem, ponieważ wzmożone napięcia nerwu błędnego zwiększa kardiotoniczne działanie leku. Również środki moczopędne należałoby podawać wieczorem ze względu na patologiczne przesunięcie szczytu wydzielania moczu na porę nocną.

Aktywność lokomotoryczna zwierząt

Metoda ta była i jest nadal stosowana do badań rytmiki dobowej aktywności lokomotorycznej zwierząt. W ten sposób badano aktywność ruchową niektórych chrząszczy (Park i Keller, 1932 Greenslade, 1963), jętek (Harker, 1953) i kilku gatunków pająków (Breymeyer, 1965 Horn, 1969). Bezpośrednią obserwację zastosowano również w badaniach dobowej reakcji muchy tse-tse (Glossina morsitans Westw.) na poruszające się w jej polu widzenia obiekty (Brady, 1972a). Jednakże metoda ta ma wiele cech niekorzystnych. Przede wszystkim istnieje możliwość popełniania dużych błędów, powodowanych samym zmęczeniem obserwatora, które występuje przy prowadzeniu ciągłej obserwacji.

Rytmy komórkowe

Zmiany dobowe w aktywności metabolicznej komórki oraz częstotliwości jej podziałów były znane już od dawna (Barnum et al. 1958). Jednakże jak dotychczas ukazało się stosunkowo niewiele prac na temat morfofizjologicznych zmian dobowych zachodzących na terenie komórki. Jak się wydaje, jednym z głównych powodów takiego stanu rzeczy jest niezwykle uciążliwa i pracochłonna metodyka badań histochemicznych. Nie bez znaczenia jest również fakt, że histochemia jest stosunkowo młodą dziedziną nauki stale poszukującą nowych metod badawczych. Być może dlatego też początkowe prace z zakresu rytmów komórkowych dotyczyły !głównie dobowych zmian podziałów mito- tycznych komórek zwierzęcych i roślinnych (Bullough, 1948 Btinning, 1963 i inni).

Zegary organizmów jednokomórkowych

Pomimo, że organizmy jednokomórkowe stanowią doskonały obiekt do badań rytmiki dobowej, a szczególnie mechanizmu jej regulacji, jak dotychczas bardzo rzadko były używane do tego celu. Pierwsze doświadczenia, które wskazywały na istnienie rytmiki dobowej u tych organizmów zostały przeprowadzone przez Pohla (1948). Pracował on nad zagadnieniem fototak- sji u Euglena gracilis i stwierdził, że maksymalna reakcja tego pierwotniaka na światło występuje w środku dnia zaś minimalna w nocy. Następne doświadczenia wykonane przez Bruce i Pit- tendrigha (1957, 1958) potwierdziły te obserwacje. Autorzy ci wykazali, że obserwowane oscylacje fototaksji zmieniają się w rytmie dobowym, i że zasadniczo nie zależą od temperatury, natomiast mogą ulegać zmianie pod wpływem stosowania okreś- lonych warunków światła i ciemności. Tak więc już te pierwsze obserwacje sugerowały, że struktura pojedynczej komórki wystarcza do tego, aby móc spełniać funkcje zegara biologicznego.

Rytmika dobowa procesów biochemicznych u zwierząt kręgowych

Niezmiernie dużo badań przeprowadzono nad rytmiką dobową różnych procesów biochemicznych zachodzących w organizmach zwierząt ‚kręgowych. Większość z tych prac dotyczy dobowych zmian biologicznie aktywnych substancji występujących w różnych tkankach i ich powiązanie z ważnymi procesami fizjologicznymi zachodzącymi w organizmie. Bardzo^ .intensywnie badano pod tym względem dobowe zmiany poziomu różnych hormonów w krwi kręgowców (Schering i Pauly, 1966 Dixit i Buckley, 1967 Krieger i Kriieger, 1967 Laird i Fax, 1970 Butcher et al. 1972 McKeown, et al. 1973).

Inny rodzaj aktografu

Innytm typem aktografu, działającym na zasadzie włączania, i wyłączania obwodu prądu na skutek ruchów owada, jest urządzenie w postaci obracającego się bębna (ryc. 12). Ten typ apa- ratu okazał się szczególnie przydatny do rejestracji aktywności ruchowej karaluchów (Roberts, 1960 Brady, 1967c). Jest on zbudowany z bardzo lekkiej komory w kształcie bębna o średnicy 15 cm i szerokości 5 cm, która podczas ruchów owada obraca się w specjalnym łożysku kulkowym. Obracająca się komora włącza i wyłącza obwód prądu elektrycznego, co jest rejestrowane na przesuwającej się taśmie papieru. Przez zastosowanie odpowiedniego przerywacza prądu elektrycznego można uzyskać zapis po dokonaniu pełnego, pół, czy jednej czwartej obrotu komory. Zwierzę ma zapewniony stały dostęp do wody oraz pokarmu, który w tym aparacie jest zawieszony na sznurku tuż nad owadem.

Endogenna rytmika ruchów liści

Dalsze badania szły w kierunku potwierdzenia obserwacji poczynionych nad ruchami liści przez de Mairana. Starano się wyeliminować możliwie wszystkie czynniki środowiska zewnętrznego mogące mieć wpływ na ruchy liści. W tym celu umieszczano rośliny nawet w jaskiniach. Jak się okazało, tak odizolowane od bodźców środowiska rośliny w dalszym ciągu wykazywały istnienie rytmiki ruchów liści podobnej, lub takiej samej, jaką miały przed doświadczeniem (Zinn, 1759). Wielu innych, późniejszych badaczy, potwierdziło te obserwacje. Między innymi Pfeffer (1875) wysunął przypuszczenie, że ruchy liści roślin charakteryzują się wrodzoną dobową okresowością.

Zastosowanie klatek z ruchomą podłogą

Przedstawiony aparat nie zdaje egzaminu, gdy chcemy rejestrować wszystkie ruchy zwierzęcia, a nie tylko jego bieg. W takich przypadkach najczęściej stosowane są klatki z ruchomą podłogą (Mount i Wilłmott, 1967 Aschoff i Saint Paul, 1972). Podłoga jest zwykle zawieszona na sprężynach, a jej ruchy powodują włączanie i wyłączanie obwodu prądu, co jest rejestrowane na przesuwającej się taśmie papieru.

Mechanizm zegara biologicznego podobny u wszystkich organizmów żywych?

W badaniach przeprowadzonych w tym zakresie

Przedstawione wyniki badań genetycznych sugerują, że istnieje jeden mechanizm zegara biologicznego kontrolującego procesy rytmiczne organizmów należących do określonego gatunku. Wyniki ostatnich 20 lat badań farmakologicznych sugerują, że mechanizm tego zegara jest podobny u wszystkich organizmów żywych. Dowody na to uzyskano badając wpływ wielu substancji chemicznych na rytmikę dobową różnych procesów życiowych. Najwięcej danych otrzymano w doświadczeniach z zastosowaniem ciężkiej wody (D20). Okazało się, że niezależnie od gatunku zwierzęcia czy rośliny otrzymuje się podobny wynik stosowania D20. Bruce i Pittendrigh (1960) stwierdzili, że woda ciężka powoduje znaczne wydłużenie okresu dobowych rytmów spontanicznych organizmu jednokomórkowego jakim jest Euglena gracilis. Taki sam wynik uzyskano przy zastosowaniu DaO na rytmikę ruchów liści fasoli Phaseolus multi- florus (Bunning i Baltes, 1963).