Krzywa wrażliwości określonego rytmu

W ten sposób powstaje krzywa wrażliwości danego rytmu na zaburzające działanie czynnika środowiska, jakim jest w tym przypadku światło (ryc. 66). Jak widać z tej ryciny stosowanie pulsu światła na kilka godzin przed okresem, kiedy normalnie w warunkach LD występuje szczyt aktywności lokomotorycznej, powoduje opóźnienie fazy rytmu (maksymalne opóźnienie wynosi około godziny), zaś stosowanie tego bodźca w okresie słabnącej aktywności ruchowej powoduje przyspieszenie (maksymalnie do 2 godzin) fazy rytmu.

Podobne badania możemy przeprowadzić dla dowolnego czynnika środowiska: temperatury, wilgotności, bodźców dźwiękowych itp. Możemy w ten sposób ustalić, który z badanych czynników wywiera największy wpływ na funkcjonowanie zegara biologicznego.

Może ktoś zapytać, dlaczego organizmy reagują w taki sposób na zmianę warunków środowiska i jakie to ma ‚znaczenie adaptacyjne? Przecież w warunkach naturalnych organizmy praktycznie nigdy nie są narażone na tak ekstremalne działanie czynników środowiska. Będzie to przedmiotem rozważań innego rozdziału tej książki, natomiast fakt, że każdy z badanych dotychczas gatunków zwierząt i roślin ma podobny wzorzec reakcji na działanie różnych bodźców środowiska świadczy o stabilności dziedziczonego zegara biologicznego.

Do przeprowadzenia charakterystyki fizjologicznej danego gatunku lub całej populacji, niezbędne jest zbadanie ogólnej przemiany materii. Dlatego też w tym celu dokonuje się przede wszystkim pomiarów poziomu metabolizmu w cyklu dobowym. Badanie poziomu metabolizmu może również służyć jako metoda określania aktywności zwierzęcia, ponieważ jak wiadomo jest on związany ściśle z trybem życia danego gatunku. Tak więc, zwierzęta prowadzące nocny tryb życia mają wyższy poziom metabolizmu w nocy w porównaniu z dniem, a odwrotne zależności obserwuje się u gatunków o dziennym trybie życia. Natomiast np. ryjówki będące aktywne w jednakowym stopniu w dzień i w nocy odznaczają się wysoką średnią dobową zużycia tlenu.

Szczególnie wiele badań nad rytmiką dobową zużycia tlenu przeprowadzono na drobnych ssakach (Grodziński, 1962 Gęb- czyński, 1964a Gębczyńska i Gębczyński, 1965 Mount i Willmott,

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *