Ekologiczne aspekty rytmów dobowych

Po zapoznaniu się z wynikami doświadczeń laboratoryjnych dotyczącymi rytmiki dobowej różnych, procesów życiowych, o- mówionymi w poprzednich rozdziałach, ekolog chciałby niewątpliwie postawić przed fizjologiem kilka bardzo istotnych, interesujących go, zagadnień. Pierwszą, i jak się wydaje, najistotniejszą sprawą jest uświadomienie sobie do jakiego stopnia wyniki badań laboratoryjnych odzwierciedlają stosunki panujące w terenie. Przeważająca bowiem ilość uzyskanych wyników dotyczących endogenności mechanizmu zegarowego kontrolującego rytmy dobowe pochodzi z doświadczeń przeprowadzonych na zwierzętach trzymanych przez długi okres w warunkach stałej ciemności lub stałego oświetlenia. W środowisku naturalnym, wyjąwszy okolice podbiegunowe, takie warunki dla ogromnej większości organizmów są całkowicie obce. Stwierdzenie więc, że w takich warunkach zwierzę w dalszym ciągu wykazuje rytmikę dobową może istotnie fascynować fizjologa, ponieważ wyłania się przed nim ogromna masa zagadnień do rozwiązania, ale jakie wnioski może z tego faktu wyciągnąć ekolog badający na przykład zachowanie się organizmu w określonej populacji i określonej niszy ekologicznej?

Drugim bardzo ważnym dla ekologa zagadnieniem jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, dlaczego na drodze ewolucji wykształciły się endogenne mechanizmy zdolne do odczytywania pory doby? Jak się wydaje na pierwszy rzut oka mechanizm oparty na prostej zależności: bodziec-reakcja mógłby całkowicie wystarczyć zwierzęciu i doskonale wypełniać funkcję selektywnego czynnika w ewolucji organizmów żywych. Skoro jednak jest faktem, że zegar biologiczny ma charakter . endogenny należy przypuszczać, że istniały jakieś korzystne czynniki do jego powstania na drodze ewolucji. Zastanawiające jest również to, że funkcja zegara biologicznego przejawia się niejako spontanicznie i możemy ją śledzić przez wiele miesięcy, a nawet lat (Richter, 1967) po zastosowaniu warunków stałych środowiska.

W rozdziale tym postaramy się ‚krótko naświetlić zasygnalizowane powyżej zagadnienia. Ze względu na brak, z wyjątkiem jednego doniesienia Enrighta (1970), opracowań dotyczących tych problemów, siłą rzeczy prezentowane tu koncepcje będą miały charakter dyskusyjny, a zamieszczone dane niepełne. Wydaje się jednak, że nie można pomijać milczeniem tych zagadnień, gdyż mają one zasadnicze znaczenie i to zarówno z teoretycznego jak i praktycznego punktu widzenia.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *